Wat kunstmatige intelligentie in redacties verandert — en wat niet

Bijna geen enkele sector discussieert zo intensief over kunstmatige intelligentie als de journalistiek. Tussen ondergangsscenario's en heilbelovende uitspraken is het de moeite waard om nuchter te kijken naar wat er in redacties daadwerkelijk verandert.

Onbetwistbaar is: KI-systemen nemen steeds meer routinetaken over. Ze transcriberen interviews, vertalen persmateriaal, doen voorstellen voor titelvarianten en doorzoeken grote hoeveelheden documenten naar opvallendheden. Dit geeft redacties tijd — in het beste geval voor het werk dat machines niet kunnen doen: onderzoeken, duiden, verantwoordelijkheid nemen.

Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe risico's. Taalmodellen formuleren vloeiend, maar ze controleren geen feiten; ze kunnen bronnen verzinnen en fouten met grote overtuigingskracht herhalen. Daarom stellen serieuze redacties duidelijke regels op: ja tegen KI-ondersteuning, maar publicaties worden verantwoordelijk gemaakt door een mens, en substantiële KI-deelname wordt aan het publiek onthuld.

Ook voor lezers verandert er iets. Automatisch gegenereerde inhoud overspoelt het internet, en het onderscheid tussen redactief verantwoordelijke journalistiek en machinaal geproduceerde tekst wordt moeilijker. Aanduidingen, publicatieverplichtingen en betrouwbare afzenders worden hierdoor belangrijker — niet ondanks, maar juist vanwege de nieuwe techniek.

De kernopdracht van de journalistiek verschuift daarmee niet: relevantie herkennen, beweringen controleren, macht controleren. Gereedschappen veranderen; de verantwoordelijkheid blijft.